cmclogo-blauw
CERTIFIED
MANAGEMENT CONSULTANT
logo ooa

Lid van de Orde van organisatiekundigen en -adviseurs

AYIT Consultancy
Stationsstraat 32
5038 ED Tilburg
013-4678406
info@ayit.nl
V-card

Spiral Dynamics biedt inzicht in drijfveren van mensen

Spiral Dynamics is een model voor de analyse van waardenpatronen. Met behulp van dit model ontstaat een beter inzicht in de oorzaken van gedrag en denkwijzen. Kennisname daarvan draagt bij aan effectiever beleid. AYIT Consultancy laat u graag met dit model kennismaken en past het toe bij het ontwerp van beleid, bij de analyse van organisatieculturen, bij organisatie-onderzoek en bij coaching.

In het Spiral Dynamicsmodel onderscheiden we zes waardenoriŽntaties waarmee mensen gedrag beoordelen. Drie daarvan benadrukken het individuele belang en drie het collectieve belang. De drie individuele waardenoriŽntaties noemen we ‘Rood’ (streven naar macht), ‘Oranje’ (streven naar winst) en ‘Geel’ (streven naar identiteit), de drie collectieve ‘Blauw’ (streven naar waarheid), ‘Groen’ (streven naar welzijn) en ‘Turquoise’ (streven naar wereldsynergie). De termen tussen haakjes geven aan welk resultaat nagestreefd wordt. Elk van deze waardenoriŽntaties hangt samen met een specifieke manier van kijken naar de ‘wereld om ons heen’.We illustreren de verschillende waardenpatronen met voorbeelden uit het verkeer en de sport.

In schema:

  • Rood ziet de wereld als een jungle vol gevaar en streeft naar macht en vrijheid
  • Blauw ziet de wereld als geleid door hogere macht en streeft naar waarheid en ordening
  • Oranje ziet de wereld als vol kansen en streeft naar winst en succes
  • Groen ziet de wereld als een gemeenschap van mensen en streeft naar welzijn voor iedereen
  • Geel ziet de wereld als een samenhangend systeem en streeft naar identiteit
  • Turquoise ziet de wereld als een wereldorde en streeft naar synergie.

De verschillende waardenoriŽntaties komen hieronder aan de orde in volgorde van complexiteit, waarbij individueel en collectief getinte elkaar afwisselen. De in de Nederlandse situatie meest voorkomende waardenoriŽntaties zijn de eerste vier. De laatste twee zijn in opkomst.

Rood
De (individueel georiŽnteerde) ‘rode’ oriŽntatie houdt in dat iemand met name gericht is op het behouden of creŽren van macht en handelingsvrijheid. De invoering van een bepaalde verkeersmaatregel wordt gezien als een bedreigende inbreuk op het eigen leefpatroon, waar men niets tegen kan doen. Gevoelens van machteloosheid, onvrijheid en slachtofferschap gaan hiermee gepaard. De overheid wordt als ‘Big Brother’ gezien, die ‘toch maar doet wat ze zelf willen’. Vanuit deze positie gezien zullen maatregelen meer verzet oproepen naar mate ze ingrijpender zijn.

Bij een afweging van gedragsalternatieven geeft deze groep mensen de eerste voorkeur aan het ontduiken of vermijden van de maatregel, zodat het bestaande gedrag voortgezet kan worden (‘mij krijgen ze niet’). Als dat niet lukt, is mogelijk dat men zich schikt in het onvermijdelijke (passief slachtofferschap), maar ook dat aansluiting wordt gezocht bij een of andere vorm van collectief verzet (actief slachtofferschap).

In het dagelijkse verkeer is de machtsoriŽntatie o.a. herkenbaar bij het ongegeneerd fors overschrijden van maximumsnelheden, het snijden bij inhalen, het uitschelden van anderen, het bumper kleven en het gas geven als de auto bij een stoplicht stil staat. ‘Rode’ sportbeoefening is gericht op het verslaan van de tegenstander.

Blauw
De (op het collectief georiŽnteerde) ‘blauwe’ waardenoriŽntatie toetst de invoering van een verkeersmaatregel aan opvattingen over redelijkheid, billijkheid en rechtvaardigheid. Mensen met deze waardenoriŽntatie geloven dat er maar ťťn ‘ware’ weg is en hebben behoefte aan een geordende wereld, waarin regels houvast, zekerheid en vertrouwen bieden. Ze zijn gevoelig voor logica, autoriteit en gezag. Ze zijn in principe bereid (binnen redelijke grenzen) de wensen van de overheid te volgen, zelfs als dat voor hun persoonlijk nadelig is.

In het dagelijks verkeer leidt deze waardenoriŽntatie tot een (soms rigide) voorkeur voor het volgen van de regels. Rood is rood en 120 is 120. Tevens hecht men er veel waarde aan dat overtreders door de politie gestraft worden. ‘Blauwe’ sportbeoefening betekent je houden aan de regels en de gewoonte van ‘fair play’.

Oranje
De (individueel gerichte) ‘oranje’ oriŽntatie betekent dat gedragsalternatieven getoetst worden aan de meest optimale verhouding tussen kosten en baten voor de eigen situatie. De primaire vraag van de oranje, calculerende consument is: ‘Wat krijg ik er voor terug?’ Men is bereid iets in te leveren, mits daar iets anders tegenover staat. Van belang hierbij is dat de opbrengst voor de consument waarneembaar is en bovendien het directe gevolg is van een verkeersmaatregel. Problemen worden primair op individueel niveau gedefinieerd: niet de file is een probleem, maar het feit dat hij (of zij) er niet langs kan. Het voortdurend zoeken naar eigen voordeel tekent het gedrag.

In het dagelijks verkeer is deze waardenoriŽntatie o.a. te herkennen bij rechts passeren, steeds wisselen van rijstrook bij files, sluipwegen zoeken, e.d. ‘Oranje’ sportbeoefening is gericht op het leveren van prestaties en het verbeteren van (persoonlijke) records.

Groen
De (collectief gerichte) ‘groene’ waardenoriŽntatie betekent dat de gedragsalternatieven getoetst worden aan de gevolgen voor de sociale verhoudingen tussen mensen. Een persoonlijk offer wordt daarbij geaccepteerd. Belangrijk is een gelijke behandeling van iedereen: ‘als het dan toch moet, dan voor iedereen gelijk’. Een verkeersmaatregel mag -door deze bril gezien niet leiden tot voordeel voor anderen die tot dezelfde sociale groep behoren. Voor een bestuurder van een personenauto betekent dat dat Šlle personenauto’s gelijk behandeld moeten worden, voor een vrachtautochauffeur dat het geldt voor Šlle vrachtwagens. Wanneer een maatregel wel selecteert, ontstaan gevoelens van ‘zij wel / wij niet’ met alle gevaren voor het ontstaan van verzet tegen de maatregel.

In het dagelijks verkeer is deze waardenoriŽntatie herkenbaar bij mobilisten die anderen voor laten gaan, bij het elkaar helpen met inhalen (vrachtwagens) en het groeten van soortgenoten (motorrijders). Bij ‘groene’ sportbeoefening staat de sfeer en de teamgeest voorop. Samen bezig zijn is belangrijker dan winnen.

Geel
De (individueel gerichte)  ‘gele’ waardenoriŽntatie is gericht op ontplooiing van de eigen identiteit. Autorijden is minder dan bij de voorgaande oriŽntatie een doel op zichzelf en meer ťťn van de mogelijkheden om ergens te komen. Voor deze groep telt vooral de systeemkwaliteit van een verkeersmaatregel. Maatregelen moeten op elkaar afgestemd zijn en mogen op het ene vlak beperkend zijn, als er dan maar tevens nieuwe mogelijkheden (tot vervoer) elders gerealiseerd worden. Mensen met deze waardenoriŽntatie zijn flexibel in de keuze van hun vervoermiddel, combineren autorijden met OV-gebruik. Ze hechten sterk aan keuzemogelijkheden en willen graag zelf bepalen wat de beste oplossing is.

In het dagelijks verkeer kenmerkt deze waardenoriŽntatie zich door anticiperend rijgedrag, regelmatig gebruik van P+R-terreinen en het afwisselen van fiets, auto en OV als vervoerwijze. Bij ‘gele’ sportbeoefening gaat het om een ‘goed draaiend’ team, waarbij iedereen ‘lekker in z’n vel zit’.

Turquoise
De laatste, ‘turquoise’ waardenoriŽntatie is - opnieuw - collectief en is gericht op verantwoordelijkheid voor de toestand van de wereld als ťťn geheel (globaal bewustzijn). Beleidsmaatregelen die duurzaamheid ten goede komen worden verwelkomd. Meestal vind men echter de geplande maatregelen niet ver genoeg gaan en zoekt men een gedragsalternatief buiten het door de overheid aangeboden spectrum.

In het verkeer vertaalt deze waardenoriŽntatie zich door het afzien van autogebruik, het delen van autobezit of het gebruik van milieuvriendelijke auto’s. Bij sportbeoefening herkennen we deze waardenoriŽntatie in de olympische gedachte en in de vorm van een afkeer van milieuonvriendelijke sportactiviteiten, zoals auto- en motorraces.
 

Meer informatie over Spiral Dynamics is o.a. te vinden op www.spiraldynamics.com. Een specifiek voor managementvraagstukken ontwikkelde variant is te vinden op www.managementdrives.com.